ตลาดชุมชน - สินค้าชุมชน : ถั่วพุ่ม

ถั่วพุ่ม

ใช้บริโภคฝักและเมล็ด ใช้เป็นพืชคลุมดิน พืชปุ๋ยสด

ถั่วพุ่มเป็นพืชปุ๋ยสดที่มีประโยชน์และน่าสนใจสำหรับเกษตรกรที่ต้องการปรับปรุงดินอย่างยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ถั่วพุ่ม (ชื่อวิทยาศาสตร์ Vigna unguiculata ssp. unguiculata) มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่สำคัญดังนี้

- ลำต้น มีลักษณะเป็นพุ่มเตี้ย ตั้งตรง หรือกึ่งเลื้อยเล็กน้อย แตกกิ่งก้านสาขา ไม่เลื้อยพันเหมือนถั่วฝักยาว

- ใบ เป็นใบประกอบแบบสามใบ (trifoliate leaf) เกิดสลับบนลำต้นหรือกิ่ง ก้านใบยาว ที่โคนก้านใบมีหูใบ 2 อัน ใบย่อยมีรูปร่างคล้ายสามเหลี่ยม หรือรูปไข่ ปลายใบแหลม โคนใบมน สีเขียวอ่อนถึงเขียวเข้ม

- ดอก ออกดอกเป็นช่อบริเวณซอกใบ ดอกมีหลายสี เช่น ม่วงอ่อน ม่วงเข้ม ขาว หรือเหลือง เป็นดอกสมบูรณ์เพศ

- ฝัก มีลักษณะเรียวยาว คล้ายถั่วฝักยาวแต่สั้นกว่า อาจตรงหรือโค้งเล็กน้อย ฝักอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือสีน้ำตาล ภายในฝักมีเมล็ดเรียงกัน

- เมล็ด มีรูปร่างคล้ายไต ผิวเมล็ดมีหลายสี เช่น ดำ น้ำตาล ขาว ลายต่างๆ ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์

- ราก มีระบบรากแก้วที่แข็งแรง และมีปมรากที่เกิดจากแบคทีเรียไรโซเบียม ช่วยในการตรึงไนโตรเจนจากอากาศ

ลักษณะเด่นอื่นๆ

- เป็นพืชตระกูลถั่วที่มีอายุเก็บเกี่ยวสั้น

- สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี ทนแล้งได้ในระดับหนึ่ง

- ปลูกง่ายและเจริญเติบโตค่อนข้างเร็ว

- ให้ผลผลิตฝักและเมล็ด

ประโยชน์ของถั่วพุ่มในการทำปุ๋ยพืชสด

+ เพิ่มธาตุไนโตรเจนในดิน เช่นเดียวกับพืชตระกูลถั่วอื่นๆ ถั่วพุ่มมีแบคทีเรียไรโซเบียมที่ปมราก ซึ่งสามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศมาเป็นปุ๋ยให้ดินได้

+ เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน เมื่อไถกลบถั่วพุ่มลงในดิน จะช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุ ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดีขึ้น และมีโครงสร้างที่ดี

+ ช่วยควบคุมวัชพืช การปลูกถั่วพุ่มอย่างหนาแน่นสามารถช่วยคลุมดินและลดการงอกของวัชพืชได้

+ ลดการชะล้างหน้าดิน ระบบรากของถั่วพุ่มช่วยยึดดิน ลดการสูญเสียหน้าดินจากการชะล้างของน้ำและลม

+ ปลูกง่าย โตเร็ว ถั่วพุ่มเป็นพืชที่ปลูกง่าย เจริญเติบโตเร็ว และมีอายุเก็บเกี่ยวสั้น ทำให้สามารถปลูกหมุนเวียนหรือปลูกก่อนพืชหลักได้

มีน้ำหนักสดสูง ถั่วพุ่มให้ปริมาณน้ำหนักสดต่อไร่ค่อนข้างมาก ซึ่งหมายถึงปริมาณอินทรียวัตถุที่จะเพิ่มลงในดินมากขึ้น

วิธีการปลูกถั่วพุ่มเพื่อเป็นปุ๋ยพืชสด

- เตรียมดิน ไถพรวนดินให้ละเอียด

- หว่านเมล็ด หว่านเมล็ดถั่วพุ่มในอัตราประมาณ 6-8 กิโลกรัมต่อไร่

- ดูแลรักษา รดน้ำตามความเหมาะสม และกำจัดวัชพืชในช่วงแรกของการเจริญเติบโต

- ไถกลบ ไถกลบถั่วพุ่มเมื่ออายุประมาณ 45-60 วัน หรือเมื่อเริ่มออกดอก ซึ่งเป็นช่วงที่พืชมีปริมาณธาตุอาหารและน้ำหนักสดสูงสุด

ทิ้งไว้ให้ย่อยสลาย หลังจากไถกลบแล้ว ทิ้งไว้ประมาณ 2 สัปดาห์เพื่อให้ซากพืชย่อยสลายก่อนที่จะปลูกพืชหลัก

ข้อควรพิจารณา

- ชนิดของถั่วพุ่ม มีถั่วพุ่มหลายชนิด ควรเลือกชนิดที่เหมาะสมกับสภาพดินและวัตถุประสงค์

- ระยะเวลาไถกลบ การไถกลบในระยะที่เหมาะสมจะช่วยให้ได้ธาตุอาหารและอินทรียวัตถุสูงสุด

- การจัดการหลังไถกลบ การปล่อยให้ซากพืชย่อยสลายอย่างเพียงพอเป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้พืชหลักสามารถนำธาตุอาหารไปใช้ได้

ความแตกต่างจากถั่วฝักยาว:

ลักษณะที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนระหว่างถั่วพุ่มและถั่วฝักยาวคือ ลักษณะของลำต้น โดยถั่วฝักยาว (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) มีลำต้นเป็นเถาเลื้อยที่ต้องมีค้างหรือสิ่งยึดเกาะ ในขณะที่ถั่วพุ่มมีลำต้นเป็นพุ่มเตี้ย ไม่เลื้อยพัน

ถั่วพุ่มเป็นพืชที่มีประโยชน์หลากหลาย ทั้งใช้บริโภคฝักและเมล็ด ใช้เป็นพืชคลุมดิน พืชปุ๋ยสด และยังสามารถนำไปใช้ในการปรับปรุงบำรุงดินได้อีกด้วย