ธนาคารน้ำใต้ดิน (Groundwater Banking) เป็นแนวคิดและวิธีการจัดการน้ำที่มุ่งเก็บกักน้ำไว้ใต้ดินเพื่อใช้ในอนาคต โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดปัญหาภัยแล้งหรือขาดแคลนน้ำบนผิวดิน วิธีการนี้ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำใต้ดินและรักษาสมดุลของระบบนิเวศทางน้ำ โดยการนำน้ำผิวดินที่ไหลบ่าหรือน้ำทิ้งจากกิจกรรมต่างๆ มาเก็บไว้ในชั้นน้ำใต้ดินผ่านกระบวนการเติมน้ำใต้ดิน (Artificial Recharge)

หลักการทำงานของธนาคารน้ำใต้ดิน

1. การเก็บกักน้ำ: น้ำที่ไหลบ่าหรือน้ำทิ้งจากกิจกรรมต่างๆ จะถูกเก็บกักไว้ในแหล่งน้ำชั่วคราว เช่น บ่อน้ำ, สระน้ำ, หรืออ่างเก็บน้ำ

2. การเติมน้ำใต้ดิน: น้ำที่เก็บกักไว้จะถูกปล่อยลงสู่ชั้นน้ำใต้ดินผ่านกระบวนการต่างๆ เช่น การปล่อยน้ำลงสู่บ่อเติมน้ำใต้ดิน, การใช้ระบบชลประทานใต้ดิน, หรือการปล่อยน้ำลงสู่พื้นที่ที่มีการซึมน้ำได้ดี

3. การกักเก็บน้ำใต้ดิน: น้ำที่ถูกเติมลงสู่ชั้นน้ำใต้ดินจะถูกเก็บไว้ในชั้นหินอุ้มน้ำ (Aquifer) ซึ่งสามารถกักเก็บน้ำได้ในปริมาณมากและเป็นเวลานาน

4. การนำน้ำกลับมาใช้: ในช่วงที่ขาดแคลนน้ำ น้ำที่เก็บไว้ใต้ดินสามารถถูกสูบกลับขึ้นมาใช้ได้ผ่านบ่อน้ำบาดาลหรือระบบชลประทานใต้ดิน

วิธีการสร้างธนาคารน้ำใต้ดิน

1. การสร้างบ่อเติมน้ำใต้ดิน: สร้างบ่อหรือสระน้ำที่สามารถปล่อยน้ำลงสู่ชั้นน้ำใต้ดินได้

2. การปรับปรุงพื้นที่ซึมน้ำ: ปรับปรุงพื้นที่ให้มีสภาพที่เหมาะสมสำหรับการซึมน้ำ เช่น การขุดลอกบ่อน้ำ, การสร้างร่องน้ำ, หรือการปลูกพืชที่ช่วยเพิ่มการซึมน้ำ

3. การใช้ระบบชลประทานใต้ดิน: ใช้ระบบชลประทานใต้ดินเพื่อปล่อยน้ำลงสู่ชั้นน้ำใต้ดิน

4. การจัดการน้ำทิ้ง: นำน้ำทิ้งจากกิจกรรมต่างๆ เช่น น้ำทิ้งจากโรงงานหรือน้ำทิ้งจากครัวเรือน มาผ่านกระบวนการบำบัดก่อนปล่อยลงสู่ชั้นน้ำใต้ดิน

ธนาคารน้ำใต้ดินมี 2 แบบ คือ ระบบเปิด และระบบปิด

1. ธนาคารน้ำใต้ดินระบบเปิด คือการเติมน้ำลงบ่อก่อนนำมาใช้ ลักษณะเป็นบ่อเปิดโดยทั่วไป ขนาดความกว้างยาวของบ่อเติมน้ำขึ้นอยู่กับพื้นที่และชั้นดิน แต่สิ่งสำคัญคือความลึกของบ่อเติมน้ำควรจะลึกถึงชั้นหินซึมน้ำ (Vadose Zone) เพื่อให้น้ำสามารถกรองผ่านชั้นดิน และชั้นหินลงไปสู่ชั้นน้ำบาดาลตื้นได้

พื้นที่บ่อเปิดควรเป็นที่รับน้ำเมื่อตอนฝนตก ทั้งนี้เพื่อความคุ้มค่าในการลงทุน หากบ่อเติมน้ำอยู่ในเขตเกษตรกรรม พื้นที่รับน้ำฝนที่อยู่ในบริเวณของบ่อเติมน้ำนั้นไม่ควรจะมีสารเคมีที่เป็นอันตรายจาก ยาฆ่าแมลงหรือปุ๋ยที่เป็นอันตรายและเสี่ยงต่อการปนเปื้อนของน้ำใต้ดิน การนำน้ำขึ้นมาใช้สามารถใช้เครื่องสูบน้ำทำการสูบน้ำขึ้นมาจากบ่อน้ำโดยตรง และสามารถใช้น้ำผ่านการสูบน้ำของบ่อน้ำบาดาลได้

2. ธนาคารน้ำใต้ดินระบบปิด

เน้นการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมขังในครัวเรือน และเพื่อสนับสนุนและส่งเสริมประชาชนให้ร่วมด้วย ช่วยกันลดปริมาณน้ำหลากในช่วงฝนตก โดยการทำธนาคารน้ำใต้ดินระบบปิดในบริเวณบ้านหรือพื้นที่ ของตนเอง ซึ่งระบบปิดนี้สามารถช่วยชุมชนและ ท้องถิ่นในการบริหารจัดการน้ำหลากในช่วงฝนตก ให้ง่ายขึ้น อีกทั้งจะช่วยป้องกันความเสี่ยงต่อการ ปนเปื้อนของแม่น้ำลำคลอง และแหล่งน้ำธรรมชาติ

ธนาคารน้ำใต้ดิน คือ การขุดหลุมลักษณะ ก้นครก เพื่อจัดกักเก็บน้ำฝนที่ตกลงมาในช่วงฤดูฝน ไว้สู่ใต้ดิน ตั้งแต่ระดับใต้ดินถึงความลึกของหลุมที่ขุด เพื่อให้น้ำกระจายออกในแนวระนาบของ ชั้นใต้ดิน โดยหลักการของธนาคารน้ำใต้ดินคือ ก่อนนำน้ำมาใช้ ต้องมีกระบวนการเติมน้ำเข้าไปเก็บไว้ที่ชั้นน้ำใต้ดินก่อน เหมือนกับการฝากเงินในธนาคารก่อนจึงจะสามารถถอนมาใช้ได้ โดยการเก็บน้ำฝนที่ตกลงมาในช่วงฤดูฝนไปเก็บไว้ยังชั้นน้ำใต้ดิน ซึ่งจะเป็นการ ป้องกันการเสียสมดุลของน้ำใต้ดิน

 

พื้นที่ที่จะทำธนาคารน้ำใต้ดิน ควรได้รับการคัดเลือกและออกแบบโดยผู้เชี่ยวชาญหรือหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านธรณีวิทยา รวมถึงวิศวกร เพื่อป้องกันความผิดพลาดและผลกระทบ ข้างเคียงที่จะเกิดกับสิ่งแวดล้อม และการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินในบริเวณพื้นที่นั้น ๆ

ธนาคารน้ำใต้ดินนั้นสามารถแก้ไขปัญหาการจัดการน้ำได้อย่างเป็นรูปธรรม

- ช่วยแก้ปัญหาน้ำท่วมได้ เพราะช่วยให้น้ำซึมลงใต้ดินได้ดีขึ้น

- ช่วยแก้ปัญหาภัยแล้งเพราะสามารถสูบน้ำจากธนาคารน้ำใต้ดินใช้ได้เมื่อต้องการ

- แก้ปัญหาน้ำเค็มเพราะมวลน้ำเค็มจะมีน้ำหนักมากกว่าน้ำจืดดังนั้นน้ำเค็มจึงอยู่ด้านล่าง

- แก้ปัญหาน้ำสกปรก เพราะระบบน้ำแบบปิดจะช่วยกรองน้ำให้สะอาดขึ้น

 

 ธนาคารน้ำใต้ดินเป็นวิธีการจัดการน้ำที่ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำใต้ดินและรักษาสมดุลของระบบนิเวศทางน้ำ โดยการเก็บกักน้ำไว้ใต้ดินเพื่อใช้ในอนาคต วิธีการนี้มีประโยชน์หลายด้าน เช่น ลดปัญหาน้ำท่วม, เพิ่มความมั่นคงทางน้ำ, และรักษาสมดุลระบบนิเวศ การสร้างธนาคารน้ำใต้ดินต้องอาศัยการวางแผนและการจัดการที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถเก็บกักน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน