ตลาดชุมชน - สินค้าชุมชน : โรคแคงเกอร์ (Canker Disease)

โรคแคงเกอร์ (Canker Disease)

เป็นแผลนูน ขรุขระ คล้ายสะเก็ดหรือขี้กลาก โดยเฉพาะในพืชตระกูลส้ม

โรคแคงเกอร์ (Canker Disease) เป็นโรคพืชที่สำคัญและสร้างความเสียหายอย่างมาก โดยเฉพาะในพืชตระกูลส้ม เช่น มะนาว มะกรูด ส้มโอ ส้มเขียวหวาน สาเหตุหลักของโรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas axonopodis pv. citri (ชื่อเดิมคือ Xanthomonas citri หรือ Xanthomonas campestris pv. citri)

ลักษณะอาการของโรคแคงเกอร์:

อาการของโรคแคงเกอร์สามารถพบได้ทุกส่วนของพืช ทั้งใบ กิ่ง และผล โดยมีลักษณะเด่นคือเป็นแผลนูน ขรุขระ คล้ายสะเก็ดหรือขี้กลาก

- บนใบ:

- เริ่มต้นเป็นจุดเล็กๆ สีเหลืองอ่อนฉ่ำน้ำ ขนาดเท่าหัวเข็มหมุด

- ต่อมาจะขยายใหญ่ขึ้นเป็นแผลนูนฟูคล้ายฟองน้ำ หรือเม็ดเล็กๆ สีน้ำตาลอ่อนถึงแก่

- แผลมีลักษณะเป็นวงกลมหรือวงรีซ้อนกันเป็นชั้นๆ (วงซ้อน)

- เนื้อเยื่อแผลจะแข็ง สากมือคล้ายกระดาษทราย ตรงกลางแผลมักจะยุบตัวลงไปเล็กน้อย และขอบแผลยกตัวขึ้น

- บริเวณรอบๆ แผลมักมีวงสีเหลืองล้อมรอบ (halo) อย่างชัดเจน

- หากเกิดกับใบอ่อน จะทำให้ใบหงิกงอ บิดเบี้ยว และร่วงหล่นก่อนกำหนด

- บนกิ่งและก้าน:

- แผลที่กิ่งอ่อนจะคล้ายกับแผลบนใบ คือเป็นจุดนูนสีเหลืองนุ่ม ต่อมาจะขยายใหญ่ขึ้นและเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้ม

- แผลบนกิ่งมักมีรูปร่างไม่แน่นอน อาจแตกเป็นสะเก็ดนูน และอาจลุกลามจนทำให้กิ่งแห้งตายในที่สุด

- บนผล:

- อาการคล้ายกับที่พบที่ใบ คือเริ่มต้นเป็นจุดเล็กๆ สีเหลืองอ่อนฉ่ำน้ำ แล้วขยายเป็นแผลนูนแข็ง สากมือ สีน้ำตาลเข้ม

- แผลอาจรวมกันเป็นแผลใหญ่ รูปร่างไม่แน่นอน

- หากเกิดโรคในระยะผลอ่อนจะทำให้ผลผลิตไม่ได้คุณภาพ ผลมีตำหนิ บิดเบี้ยว และอาจทำให้ผลร่วงก่อนกำหนด บางครั้งแผลอาจปริแตกได้

ปัจจัยที่ส่งเสริมการเกิดโรคและการแพร่ระบาด:

- บาดแผล: เชื้อแบคทีเรียจะเข้าสู่พืชทางบาดแผลเท่านั้น ไม่สามารถเข้าทำลายเนื้อเยื่อที่สมบูรณ์ได้ แผลที่เกิดจากหนอนชอนใบทำลายเป็นช่องทางสำคัญที่เชื้อจะเข้าทำลายพืชตระกูลส้ม

- ความชื้นและน้ำ: สภาพอากาศที่มีฝนตกชุก มีลมแรง ทำให้น้ำและละอองน้ำที่มีเชื้อแบคทีเรียกระเด็นไปติดพืชส่วนอื่นๆ หรือพืชต้นอื่นได้ง่าย

- ลม: ลมพายุ หรือลมแรง ทำให้ใบ กิ่ง ก้าน เสียดสีกันเกิดบาดแผล และช่วยพัดพาสปอร์ของเชื้อให้แพร่กระจายไป

- แมลง: โดยเฉพาะหนอนชอนใบในพืชตระกูลส้ม เป็นพาหะสำคัญที่ทำให้เกิดบาดแผลและแพร่กระจายเชื้อ

- วัสดุปลูก: การนำกิ่งพันธุ์ หรือต้นกล้าที่ติดเชื้อไปปลูก เป็นแหล่งแพร่เชื้อสำคัญ

- เครื่องมือเกษตร: เครื่องมือตัดแต่งที่ไม่สะอาด สามารถนำเชื้อจากต้นที่เป็นโรคไปติดต้นอื่นได้

การป้องกันและกำจัดโรคแคงเกอร์:

เนื่องจากเป็นโรคที่แพร่ระบาดได้ง่ายและรวดเร็ว การป้องกันจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

1. การป้องกัน (Preventive Measures):

- เลือกพันธุ์พืชที่ต้านทานโรค: หากเป็นไปได้ ควรเลือกใช้พันธุ์พืชตระกูลส้มที่ได้รับการปรับปรุงพันธุ์ให้มีความต้านทานต่อโรคแคงเกอร์

- ใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค: ควรเลือกใช้กิ่งพันธุ์หรือต้นกล้าจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ปราศจากการติดเชื้อโรคแคงเกอร์

- ควบคุมหนอนชอนใบ: เนื่องจากหนอนชอนใบเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดบาดแผลซึ่งเป็นช่องทางเข้าของเชื้อแบคทีเรีย การควบคุมหนอนชอนใบจึงเป็นสิ่งจำเป็น เช่น การใช้สารกำจัดแมลงที่เหมาะสม หรือชีวภัณฑ์ในการควบคุม

- ทำความสะอาดเครื่องมือ: ฆ่าเชื้อเครื่องมือตัดแต่งกิ่งทุกครั้งก่อนและหลังการใช้งานกับต้นพืช โดยใช้แอลกอฮอล์ 70% หรือสารละลายคลอรีน

- จัดการแปลงปลูก:

- ดูแลไม่ให้แปลงปลูกมีความชื้นสูงเกินไป และมีการระบายอากาศที่ดี

- หลีกเลี่ยงการให้น้ำแบบพ่นฝอยในขณะที่มีการระบาดของโรค

- ตัดแต่งกิ่งที่แน่นทึบออกบ้างเพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง อากาศถ่ายเทได้ดี

- การปลูกพืชหมุนเวียน (หากทำได้): ในพื้นที่ที่มีการระบาดรุนแรง การปลูกพืชชนิดอื่นที่ไม่ใช่พืชอาศัยของเชื้อแบคทีเรียสลับไปจะช่วยลดปริมาณเชื้อในดินได้

2. การกำจัด (Control Measures) เมื่อพบการระบาด:

- ตัดแต่งส่วนที่เป็นโรคทิ้ง: หากพบส่วนของพืช (ใบ กิ่ง ผล) ที่แสดงอาการของโรค ควรตัดแต่งส่วนที่เป็นโรคออกไปทำลายนอกแปลงทันที โดยการเผาหรือฝัง เพื่อไม่ให้เป็นแหล่งสะสมเชื้อ

- ชีวภัณฑ์:

- แบคทีเรียปฏิปักษ์: เช่น Bacillus subtilis (บาซิลลัส ซับทีลิส) บางสายพันธุ์ สามารถช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียสาเหตุโรคแคงเกอร์ได้

- Bacteriophage (แบคทีรีโอฟาจ): มีการวิจัยและพัฒนาฟาจที่สามารถทำลายเชื้อ Xanthomonas axonopodis pv. citri ได้ เพื่อนำมาใช้เป็นชีวภัณฑ์ควบคุมโรค

- ภูมิปัญญาชาวบ้าน: บางพื้นที่อาจมีการใช้ปูนแดงหรือด่างทับทิมละลายน้ำพ่นหรือทาบริเวณแผล แต่ประสิทธิภาพอาจไม่เท่าสารเคมีเฉพาะทาง และควรทำด้วยความระมัดระวัง

การจัดการโรคแคงเกอร์ต้องอาศัยการผสมผสานวิธีการป้องกันและควบคุมหลายวิธีเข้าด้วยกัน เพื่อลดความเสียหายและรักษาคุณภาพของผลผลิต