ปุ๋ยอินทรีย์แบบครบเครื่อง เป็นสิ่งที่หลายคนมองหา เพื่อให้การบำรุงพืชเป็นไปอย่างสะดวกและมีประสิทธิภาพ ซึ่งโดยทั่วไปแล้ว ปุ๋ยอินทรีย์ครบเครื่อง มักจะหมายถึงปุ๋ยที่มีธาตุอาหารหลักครบถ้วน ได้แก่ ไนโตรเจน (N), ฟอสฟอรัส (P), และ โพแทสเซียม (K) ในสัดส่วนที่สมดุล รวมถึงธาตุอาหารรองและจุลธาตุอื่นๆ ที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืชด้วย

ปุ๋ยอินทรีย์ที่เข้าข่าย ครบเครื่อง และเป็นที่นิยม ได้แก่:

1. มูลสัตว์ (โดยเฉพาะมูลไก่และมูลค้างคาว):

 ชนิด: ปุ๋ยคอกที่ได้จากมูลของสัตว์ต่างๆ

 วัตถุดิบ:

     มูลไก่: จัดเป็นมูลสัตว์ที่มีธาตุอาหาร NPK ค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับมูลสัตว์อื่นๆ โดยจะมีสัดส่วนของไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในระดับที่น่าพอใจ อย่างไรก็ตาม สัดส่วนที่แน่นอนจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับอาหารที่ไก่กินและวิธีการจัดการ

     มูลค้างคาว: ถือเป็นสุดยอดปุ๋ยอินทรีย์อีกชนิดหนึ่ง มีธาตุอาหาร NPK สูง โดยเฉพาะฟอสฟอรัส แต่ก็มีไนโตรเจนและโพแทสเซียมในปริมาณที่มากเช่นกัน

ข้อควรจำ: มูลสัตว์ควรนำมาหมักหรือย่อยสลายก่อนนำไปใช้ เพื่อลดความร้อนและกำจัดเชื้อโรคที่อาจเป็นอันตรายต่อพืช

2. ปุ๋ยหมัก (ที่มีส่วนผสมหลากหลาย):

 ชนิด: ปุ๋ยที่ได้จากการนำวัสดุอินทรีย์หลายชนิดมาหมักรวมกัน

 วัตถุดิบ (เพื่อให้ได้ NPK สูง): การทำปุ๋ยหมักให้มี NPK สูงต้องอาศัยการผสมวัตถุดิบที่หลากหลายในสัดส่วนที่เหมาะสม เช่น:

     ส่วนที่มีไนโตรเจนสูง: เศษอาหาร (ผัก ผลไม้) หญ้าตัดใหม่ๆ กากกาแฟ

     ส่วนที่มีฟอสฟอรัสสูง: กระดูกป่น (ละเอียด) มูลสัตว์ (โดยเฉพาะไก่และค้างคาว)

     ส่วนที่มีโพแทสเซียมสูง: เปลือกกล้วย ขี้เถ้า (ปริมาณน้อย) ผักและผลไม้สด

     การผสมในอัตราส่วนที่สมดุล และการหมักที่ถูกวิธี จะช่วยให้ได้ปุ๋ยหมักที่มี NPK ครบถ้วน

ข้อควรจำ: คุณภาพของปุ๋ยหมักจะขึ้นอยู่กับชนิดและสัดส่วนของวัตถุดิบที่ใช้ รวมถึงระยะเวลาและวิธีการหมัก

3. วัสดุจากสัตว์ (บางชนิด):

 ชนิด: ผลพลอยได้จากสัตว์

 วัตถุดิบ:

     ปลาป่น: มีทั้งไนโตรเจนและฟอสฟอรัสสูง แต่มีโพแทสเซียมในปริมาณที่น้อยกว่า

     เลือดป่น: มีไนโตรเจนและธาตุเหล็กสูง แต่มีฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมต่ำ

ข้อควรจำ: วัสดุจากสัตว์เหล่านี้มักมีราคาสูงกว่าอินทรียวัตถุอื่นๆ และอาจมีกลิ่นแรง

4. ปุ๋ยพืชสด (แบบผสมผสาน):

 ชนิด: การปลูกพืชหลายชนิดร่วมกันแล้วไถกลบ

 วัตถุดิบ: การปลูกพืชตระกูลถั่วร่วมกับพืชชนิดอื่นๆ ที่มีธาตุอาหารสูง อาจช่วยเพิ่มทั้งไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในดินได้ แต่โดยทั่วไปแล้ว ปุ๋ยพืชสดจะเน้นไปที่การเพิ่มไนโตรเจนและอินทรียวัตถุในดินมากกว่า

อินทรีย์วัตถุที่ให้ธาตุอาหารหลัก NPK สูงครบถ้วนในวัตถุดิบเดียวแบบโดดเด่นที่สุดคือ มูลไก่ และ มูลค้างคาว รองลงมาคือ ปุ๋ยหมัก ที่ได้จากการผสมผสานวัตถุดิบหลากหลายชนิดในสัดส่วนที่เหมาะสม

การเลือกใช้อินทรียวัตถุเหล่านี้ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการหาวัตถุดิบ งบประมาณ และความต้องการของพืชแต่ละชนิด