จุลินทรีย์อีเอ็ม EM
จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ
EM หรือ Effective Microorganisms คือ กลุ่มจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ ถูกคิดค้นโดย ศาสตราจารย์ ดร.เทรโอะ ฮิงะ (Teruo Higa) แห่งมหาวิทยาลัยริวกิว เมืองโอกินาว่า ประเทศญี่ปุ่น ในช่วงปี ค.ศ. 1980 (ประมาณ พ.ศ. 2523 เป็นต้นมา) โดยมีแนวคิดที่จะนำจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์จากธรรมชาติมาใช้เพื่อปรับปรุงสภาพแวดล้อมและส่งเสริมการเกษตรแบบยั่งยืน
ศาสตราจารย์ ดร. ฮิงะ ได้ทำการศึกษา ค้นคว้า และทดลองเกี่ยวกับจุลินทรีย์ในธรรมชาติ และได้คัดเลือกจุลินทรีย์กลุ่มที่มีประโยชน์และมีประสิทธิภาพในการปรับปรุงสภาพแวดล้อม ส่งเสริมการเจริญเติบโตของสิ่งมีชีวิต และย่อยสลายสารอินทรีย์ มารวมกันในสัดส่วนที่เหมาะสม ซึ่งต่อมาได้ถูกเรียกว่า Effective Microorganisms หรือ EM
หัวเชื้อจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ เป็นหัวเชื้อจุลินทรีย์สูตรเข้มข้นที่มีต้นตำหรับมาจากประเทศญี่ปุ่น ค้นพบโดยศาสตราจารย์ ดร.เทรูโอะ ฮิหงะ แห่งมหาวิทยาลัยริวกิว โอกินาวา ประเทศญี่ปุ่น (ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ประธานสถาบัน อีเอ็ม® เทคโนโลยีนานาชาติ มหาวิทยาลัยเมโอ โอกินาวา ประเทศญี่ปุ่น) และได้คัดสรรเอาเฉพาะจุลินทรีย์กลุ่มดีมีประโยชน์มาเลี้ยงรวมกันด้วยเทคโนโลยีพิเศษ
จุลินทรีย์ EM หรือ Effective Microorganisms เป็นกลุ่มจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์หลายชนิดรวมกัน เช่น แบคทีเรียสังเคราะห์แสง แบคทีเรียกรดแลคติก ยีสต์ และราแอคติโนมัยซีส
ส่วนประกอบสำคัญ ประกอบด้วยจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ 3 กลุ่มหลักได้แก่
1. กลุ่มจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง (Photosynthetic Bacteria): เช่น Rhodopseudomonas palustris มีคุณสมบัติในการสังเคราะห์สารอินทรีย์จากแสงแดดและสารประกอบต่างๆ ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ำ ใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์ในการย่อยสลายสารอินทรีย์และอนินทรีย์ได้ดีอย่างต่อเนื่อง
2. กลุ่มจุลินทรีย์สร้างกรดแลคติก (Lactic Acid Bacteria): เช่น Lactobacillus casei ผลิตกรดแลคติกซึ่งช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อราและแบคทีเรียที่เป็นโทษ และช่วยในการย่อยสลายสารอินทรีย์ ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ก่อโรคบางชนิด กระตุ้นให้เกิดภูมิต้านทาน
3. กลุ่มจุลินทรีย์หมัก ยีสต์ (Yeasts) (Fermenting Fungi and Yeasts) : เช่น Saccharomyces cerevisiae ช่วยในการย่อยสลายสารอินทรีย์ที่ซับซ้อนให้กลายเป็นสารอาหารที่พืชและสัตว์สามารถนำไปใช้ได้ง่ายขึ้น จะผลิตสารชีวพันธ์ต่าง ๆ หรือสารอาหารที่จำเป็นต่อสิ่งมีชีวิต เช่น กรดอะมิโน และแป้ง
นอกจากนี้ ใน EM ยังอาจมีจุลินทรีย์กลุ่มอื่นๆ ในปริมาณน้อย เช่น แอคติโนมัยซีส (Actinomycetes) ซึ่งช่วยในการย่อยสลายสารอินทรีย์ที่ย่อยยาก และสร้างสารปฏิชีวนะตามธรรมชาติ
แนวคิดพื้นฐานของ ดร. ฮิงะ คือการนำ "จุลินทรีย์ที่ดี" มาช่วยเสริมสร้างและฟื้นฟูระบบนิเวศต่างๆ ให้มีความสมดุลและแข็งแรง โดยเชื่อว่าจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เหล่านี้จะสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพในการปรับปรุงดิน น้ำ อากาศ และส่งเสริมสุขภาพของพืชและสัตว์
ลักษณะของจุลินทรีย์ EM:
- เป็นกลุ่มจุลินทรีย์หลากหลาย: EM ไม่ใช่จุลินทรีย์ชนิดเดียว แต่เป็นการรวมกลุ่มของจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์หลายชนิด
- มาจากธรรมชาติ: จุลินทรีย์ที่ใช้ใน EM ส่วนใหญ่คัดเลือกมาจากธรรมชาติ
- ทำงานร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ: จุลินทรีย์แต่ละชนิดใน EM จะทำงานเสริมซึ่งกันและกัน ทำให้เกิดประโยชน์ที่หลากหลาย
- ไม่สามารถใช้ร่วมกับสารเคมีและยาฆ่าเชื้อ: เนื่องจากสารเคมีและยาฆ่าเชื้อจะทำลายจุลินทรีย์ใน EM ทำให้ประสิทธิภาพลดลง
- ทำงานได้ดีในที่มืด: ดังนั้นจึงนิยมใช้ EM ในช่วงเย็น
- มีลักษณะเป็นของเหลวสีน้ำตาล: หัวเชื้อ EM มักมีสีน้ำตาลและมีกลิ่นหมัก
- การเก็บรักษา: ควรเก็บ EM ไว้ในที่ร่ม อุณหภูมิปกติ ปิดฝาให้สนิท หากเก็บไว้นานอาจมีฝ้าขาวเกิดขึ้น ซึ่งเป็นลักษณะการพักตัวของจุลินทรีย์ สามารถเขย่าให้เข้ากันและนำไปใช้ได้
การขยายจุลินทรีย์ EM เป็นกระบวนการเพิ่มจำนวนจุลินทรีย์ EM จากหัวเชื้อเดิม เพื่อให้มีปริมาณเพียงพอต่อการใช้งานในด้านต่างๆ เช่น การเกษตร ปศุสัตว์ หรือการบำบัดน้ำเสีย ซึ่งเป็นการลดต้นทุนและทำให้มี EM ใช้ได้อย่างต่อเนื่อง
วัสดุอุปกรณ์ที่ต้องเตรียม:
หัวเชื้อจุลินทรีย์ EM: หาซื้อได้ตามร้านค้าเกษตร หรือแหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์ EM ทั่วไป
1. กากน้ำตาล: เป็นแหล่งอาหารสำคัญสำหรับจุลินทรีย์ EM ช่วยให้จุลินทรีย์เจริญเติบโตและเพิ่มจำนวน
2. น้ำสะอาด: ควรเป็นน้ำที่ไม่มีคลอรีน หากใช้น้ำประปาควรพักทิ้งไว้ 1-2 วัน เพื่อให้คลอรีนระเหยออก หรือใช้น้ำฝน
3. ภาชนะสำหรับหมัก: เช่น ถังพลาสติกมีฝาปิดสนิท หรือขวดน้ำพลาสติกขนาดใหญ่
อัตราส่วนผสมโดยทั่วไป:
1. หัวเชื้อ EM 1 ส่วน
2. กากน้ำตาล 1 ส่วน
3. น้ำสะอาด 20 ส่วน
ตัวอย่างสูตรและวิธีทำ:
สูตรที่ 1: สำหรับถังขนาดใหญ่ (22 ลิตร)
1. เตรียมน้ำสะอาด 20 ลิตร ใส่ในถังหมัก
2. เทกากน้ำตาล 1 ลิตร ลงในถัง คนให้ละลายเข้ากันดี
3. เทหัวเชื้อ EM 1 ลิตร ลงในถัง คนให้เข้ากันอีกครั้ง
4. ปิดฝาถังให้สนิท เก็บไว้ในที่ร่ม อุณหภูมิห้อง ประมาณ 7-10 วัน
สูตรที่ 2: สำหรับขวดน้ำ (1.25 ลิตร)
1. เทหัวเชื้อ EM 2 ช้อนโต๊ะ และกากน้ำตาล 2 ช้อนโต๊ะ ลงในขวด
2. เติมน้ำสะอาด 1 ลิตร (เหลือช่องอากาศไว้ประมาณ 1 นิ้ว)
3. เขย่าให้เข้ากัน ปิดฝาให้สนิท
4. ตั้งไว้ในที่ร่ม ประมาณ 5 วัน
ข้อสังเกตระหว่างการหมัก:
- ในช่วงแรกอาจมีแก๊สเกิดขึ้น ควรเปิดฝาเพื่อระบายแก๊สออกบ้าง แล้วปิดฝาตามเดิม
- เมื่อครบกำหนดหมัก น้ำ EM ขยายที่ดีจะมีกลิ่นหอมหวานอมเปรี้ยว
การนำจุลินทรีย์ EM (Effective Microorganisms) ไปใช้มีความหลากหลาย ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และปัญหาที่ต้องการแก้ไข สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในหลายด้าน ดังนี้:
1. ด้านการเกษตร:
ปรับปรุงดิน:
- รดลงดินโดยตรง: ผสม EM ขยายกับน้ำในอัตราส่วน 1:500 ถึง 1:1000 (EM 1 ส่วน ต่อน้ำ 500-1000 ส่วน) รดให้ทั่วแปลงก่อนการเพาะปลูก หรือรดบำรุงดินเป็นประจำ ช่วยปรับปรุงโครงสร้างดิน เพิ่มความร่วนซุย และจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์
- หมักกับปุ๋ยหมัก: เติม EM ขยายลงในกองปุ๋ยหมัก ช่วยเร่งกระบวนการย่อยสลาย ลดกลิ่น และเพิ่มคุณภาพของปุ๋ยหมัก โดยใช้อัตราส่วน EM 1 ส่วน ต่อวัสดุหมัก 10-20 ส่วน
- ทำโบกาฉิ: ผสม EM ขยายกับรำข้าว มูลสัตว์ และวัสดุอื่นๆ ในอัตราส่วนที่เหมาะสม หมักไว้จนเกิดความร้อนและเย็นตัวลง จะได้ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง
ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช:
- ฉีดพ่นทางใบ: ผสม EM ขยายกับน้ำในอัตราส่วน 1:500 ถึง 1:1000 ฉีดพ่นให้ทั่วใบและลำต้นในช่วงเช้าหรือเย็น ช่วยให้พืชแข็งแรง เพิ่มความต้านทานโรคและแมลง
- แช่เมล็ดพันธุ์: แช่เมล็ดพันธุ์ในสารละลาย EM ขยาย (อัตราส่วน 1:100 ถึง 1:200) ก่อนนำไปเพาะ ช่วยให้เมล็ดงอกเร็วและแข็งแรง
- รดโคนต้น: รด EM ขยายที่โคนต้นตามอัตราส่วนที่เหมาะสม ช่วยให้รากแข็งแรงและดูดซึมอาหารได้ดีขึ้น
ควบคุมโรคและแมลง:
- ฉีดพ่น: EM บางสูตรที่มีส่วนผสมพิเศษสามารถช่วยยับยั้งเชื้อราและแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของโรคพืชได้
- ปรับสมดุลจุลินทรีย์ในดิน: การใช้ EM อย่างต่อเนื่องช่วยสร้างสมดุลของจุลินทรีย์ในดิน ทำให้พืชมีความต้านทานต่อโรคและแมลงมากขึ้น
- ลดกลิ่นในแปลงเกษตร: ราด EM ขยายบริเวณที่มีกลิ่นเหม็น เช่น คอกสัตว์ หรือบริเวณที่มีการหมักปุ๋ย ช่วยลดการเกิดแก๊สแอมโมเนียและกลิ่นไม่พึงประสงค์
2. ด้านปศุสัตว์:
ปรับปรุงสภาพแวดล้อมในคอกสัตว์:
- ราดพื้นคอก: ผสม EM ขยายกับน้ำในอัตราส่วน 1:100 ถึง 1:200 ราดให้ทั่วพื้นคอก ช่วยลดกลิ่นเหม็นจากมูลสัตว์ และลดการสะสมของแมลง
- ฉีดพ่นในอากาศ: ฉีดพ่น EM ขยายในอากาศภายในคอก ช่วยลดฝุ่นละอองและเชื้อโรค
ส่งเสริมสุขภาพสัตว์:
- ผสมในน้ำดื่ม: เติม EM ขยายในน้ำดื่มของสัตว์ในอัตราส่วนที่เหมาะสม ช่วยปรับสมดุลจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหาร ทำให้สัตว์แข็งแรง ย่อยอาหารได้ดีขึ้น และลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรค
- ผสมในอาหาร: เติม EM ขยายในอาหารสัตว์ ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการย่อยอาหารและการดูดซึมสารอาหาร
ลดกลิ่นมูลสัตว์: การใช้ EM ในคอกสัตว์ช่วยลดการเกิดแก๊สแอมโมเนีย ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของกลิ่นเหม็น
3. ด้านสิ่งแวดล้อม:
บำบัดน้ำเสีย:
- เติมลงในบ่อบำบัด: เติม EM ขยายลงในบ่อบำบัดน้ำเสีย ช่วยเร่งการย่อยสลายสารอินทรีย์ ลดค่า BOD (Biochemical Oxygen Demand) และ COD (Chemical Oxygen Demand) และลดกลิ่นเหม็น
- บำบัดน้ำในครัวเรือน: สามารถใช้ EM ในการบำบัดน้ำทิ้งจากครัวเรือนในระบบบ่อเกรอะบ่อซึม
จัดการขยะ:
- ราดบนกองขยะ: ราด EM ขยายบนกองขยะอินทรีย์ ช่วยเร่งการย่อยสลาย ลดปริมาณขยะ และลดกลิ่นเหม็น
- ทำน้ำหมักชีวภาพ: ใช้ EM เป็นส่วนประกอบในการทำน้ำหมักชีวภาพจากเศษอาหารและพืชผัก
ปรับปรุงคุณภาพอากาศ: การใช้ EM ในการลดกลิ่นเหม็นจากแหล่งต่างๆ ช่วยปรับปรุงคุณภาพอากาศโดยรวม
4. ด้านครัวเรือน:
- ทำความสะอาด: ผสม EM ขยายกับน้ำในอัตราส่วนที่เหมาะสม ใช้เช็ดถูพื้น ผนัง หรือเครื่องสุขภัณฑ์ ช่วยลดคราบสกปรกและกลิ่นไม่พึงประสงค์
- ดับกลิ่น: ใช้ EM ขยายฉีดพ่นในห้องน้ำ ห้องครัว หรือบริเวณที่มีกลิ่นอับ
- บำบัดน้ำในท่อระบายน้ำ: เท EM ขยายลงในท่อระบายน้ำ ช่วยลดการอุดตันและกลิ่นเหม็น
ข้อควรระวังในการใช้ EM:
- อัตราส่วน: ใช้อัตราส่วนที่เหมาะสมตามคำแนะนำสำหรับการใช้งานแต่ละประเภท
- คุณภาพ EM: เลือกใช้ EM ที่มีคุณภาพและผลิตอย่างถูกวิธี
- การเก็บรักษา: เก็บ EM ไว้ในที่ร่ม อุณหภูมิห้อง และหลีกเลี่ยงแสงแดดโดยตรง
- ความต่อเนื่อง: การใช้ EM อย่างต่อเนื่องจะให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าการใช้เพียงครั้งคราว
การนำ EM ไปใช้อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ จะช่วยปรับปรุงสภาพแวดล้อม ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชและสัตว์ และนำไปสู่ระบบที่ยั่งยืนมากขึ้น
จุลินทรีย์อีเอ็ม
จุลินทรีย์อีเอ็ม
การหมักจุลินทรีย์อีเอ็ม EM
PGS นครศรีธรรมราช
ศูนย์เรียนรู้ เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ PGS นครศรีธรรมราช ขับเคลื่อนโดย สมาคมอาหารธรรมชาติยั่งยืน นครศรีธรรมราช
ที่อยู่ : ตำบลควนกลาง อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
โทร : 0816577283
