ตลาดชุมชน - สินค้าชุมชน : จุลินทรีย์หน่อกล้วย

จุลินทรีย์หน่อกล้วย

กลุ่มจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ทางการเกษตร

จุลินทรีย์หน่อกล้วย คือ กลุ่มจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ทางการเกษตร ซึ่งได้จากการนำหน่อกล้วย โดยเฉพาะหน่อกล้วยน้ำว้าที่มีใบธง (หน่ออ่อนที่ยังไม่คลี่ใบ) มาหมักกับกากน้ำตาลหรือน้ำตาลทรายแดง และอาจมีส่วนผสมอื่นๆ เพิ่มเติม เช่น นมเปรี้ยว หรือสารเร่ง พด.2

น้ำหมักจุลินทรีย์จากหน่อกล้วย เป็นหนึ่งในน้ำหมักชีวภาพที่นิยมใช้ในการเกษตรอินทรีย์ โดยเฉพาะเพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชและเพิ่มจุลินทรีย์ในดิน น้ำหมักนี้จะให้ธาตุอาหารหลัก ธาตุอาหารรอง และจุลธาตุที่พืชต้องการ แต่ปริมาณจะแตกต่างกันไปตามสูตรและวิธีการหมัก

ประโยชน์ของจุลินทรีย์หน่อกล้วย:

เร่งการเจริญเติบโตของพืช: มีฮอร์โมนออกซิน (Auxin) สูง ช่วยกระตุ้นการแตกราก แตกกอ แตกยอด และการเจริญเติบโตของลำต้น

ปรับปรุงโครงสร้างดิน: ช่วยให้ดินร่วนซุย ระบายน้ำและอากาศได้ดีขึ้น ทำให้รากพืชแข็งแรงและหาอาหารได้ง่าย

ย่อยสลายอินทรียวัตถุ: ช่วยในการย่อยสลายเศษซากพืช ซากสัตว์ และปุ๋ยหมัก ให้กลายเป็นธาตุอาหารที่พืชสามารถนำไปใช้ได้

ปรับปรุงคุณภาพน้ำ: ช่วยปรับสภาพน้ำในบ่อให้สมดุล ลดกลิ่นเหม็น และลดปริมาณเลน

ควบคุมและป้องกันโรคและแมลง: มีสารแทนนินที่ช่วยยับยั้งเชื้อราและแบคทีเรียบางชนิด และอาจช่วยป้องกันแมลงศัตรูพืชได้

เสริมสร้างความแข็งแรงให้พืช: ทำให้พืชมีความต้านทานต่อสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมได้ดีขึ้น

ใช้ในการหมักปุ๋ย: เป็นส่วนผสมในการทำปุ๋ยหมัก ช่วยเร่งกระบวนการหมักให้เร็วขึ้น

บำรุงหน้ายางพารา: ช่วยให้เปลือกยางนิ่ม กรีดง่าย และน้ำยางไหลดี

วิธีการทำจุลินทรีย์หน่อกล้วยแบบง่าย:

สูตรที่ 1 (ใช้น้ำตาลทรายแดง):

1. เตรียมหน่อกล้วย: ตัดหน่อกล้วยน้ำว้าที่มีใบธง สูงประมาณ 1 เมตร ขุดให้ได้ส่วนรากมาด้วย ประมาณ 3 กิโลกรัม สับหรือหั่นให้ละเอียด

2. ผสม: นำหน่อกล้วยสับ คลุกเคล้ากับน้ำตาลทรายแดง 1 กิโลกรัม

3. หมัก: ใส่ส่วนผสมลงในถังหมักที่มีฝาปิดสนิท หมักทิ้งไว้ประมาณ 7-15 วัน โดยคนทุกวันในช่วงแรก

4. นำไปใช้: เมื่อครบกำหนด กรองเอาเฉพาะน้ำไปใช้

การหมักจุลินทรีย์จากหน่อกล้วยเป็นวิธีการผลิตปุ๋ยน้ำหรือสารชีวภาพที่มีธาตุอาหารพืชและฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโต โดยธาตุอาหารหลักและสารออกฤทธิ์จะเปลี่ยนแปลงไปตามระยะเวลาการหมัก ดังนี้:

1. ช่วงเริ่มต้นหมัก (0-7 วัน)

จุลินทรีย์เริ่มย่อยสลายสารอินทรีย์ ในหน่อกล้วย (เช่น คาร์โบไฮเดรต โปรตีน)

ธาตุอาหารที่พบ:

- ไนโตรเจน (N) ในรูปแอมโมเนียและกรดอะมิโน

- โพแทสเซียม (K) จากน้ำในหน่อกล้วย

- ฟอสฟอรัส (P) เริ่มถูกปลดปล่อย

- แคลเซียม (Ca), แมกนีเซียม (Mg) ในปริมาณเล็กน้อย

pH: ลดลงเล็กน้อยเนื่องจากกรดอินทรีย์ (เช่น กรดแลกติก)

2. ช่วงหมักกลาง (7-14 วัน)

จุลินทรีย์ทำงานเต็มที่ (แลคโตบาซิลลัส, ยีสต์)

ธาตุอาหารที่เพิ่มขึ้น:

- โพแทสเซียม (K) สูงขึ้นชัดเจน จากกระบวนการย่อยสลาย

- ฮอร์โมนพืช เช่น ออกซิน (IAA), ไซโตไคนิน เริ่มผลิตโดยจุลินทรีย์

- กรดฮิวมิก ช่วยละลายธาตุอาหาร

pH: คงที่หรือสูงขึ้นเล็กน้อยหากมีจุลินทรีย์สร้างกรดน้อย

3. ช่วงหมักสมบูรณ์ (15-30 วัน)

ธาตุอาหารและฮอร์โมนสูงสุด:

- โพแทสเซียม (K) ในปริมาณสูง เหมาะสำหรับการออกดอกและผล

- ไนโตรเจน (N) ในรูปกรดอะมิโนและวิตามิน

- จุลธาตุ เช่น สังกะสี (Zn), เหล็ก (Fe)

- ฮอร์โมนพืช เช่น จิบเบอเรลลิน (GA) ช่วยเร่งการเจริญเติบโต

pH: ประมาณ 4-5 (กรดอ่อน)

ข้อแนะนำการใช้

- ระยะแตกใบ: ใช้จุลินทรีย์ที่หมัก 7-14 วัน (มีไนโตรเจนและออกซินสูง)

- ระยะออกดอก-ผล: ใช้จุลินทรีย์ที่หมักเกิน 15 วัน (โพแทสเซียมและจิบเบอเรลลินสูง)

- ควรเจือจางก่อนใช้ (อัตราส่วน 1:20 กับน้ำ) เพื่อป้องกันรากไหม้

สูตรที่ 2 (ใช้นมเปรี้ยว):

1. เตรียมหน่อกล้วย: เช่นเดียวกับสูตรที่ 1

2. ผสม: นำหน่อกล้วยสับ คลุกเคล้ากับน้ำตาลทรายแดง 1 กิโลกรัม และนมเปรี้ยว 1 ขวด

3. เติมน้ำ: เติมน้ำสะอาดประมาณ 4-5 ลิตร

4. หมัก: ใส่ส่วนผสมลงในถังหมัก ปิดฝาหลวมๆ หมักไว้ 7 วัน คนวันละครั้ง

5. นำไปใช้: กรองเอาเฉพาะน้ำไปใช้

ปริมาณธาตุอาหารที่พบโดยทั่วไปในน้ำหมักหน่อกล้วย (ต่อ 1 ลิตร)

(ค่าที่แสดงเป็นค่าโดยประมาณ อาจแตกต่างขึ้นอยู่กับวัตถุดิบและวิธีหมัก)

ไนโตรเจน (N) 0.1 – 0.3% ส่งเสริมการเจริญเติบโตของใบ

ฟอสฟอรัส (P) 0.01 – 0.05% ส่งเสริมการเจริญของรากและการออกดอก

โพแทสเซียม (K) 0.1 – 0.3% เพิ่มความแข็งแรง และการสะสมแป้ง/น้ำตาล

แคลเซียม (Ca) 0.01 – 0.05% เสริมสร้างผนังเซลล์

แมกนีเซียม (Mg) 0.005 – 0.02% สำคัญต่อการสังเคราะห์แสง

จุลธาตุ (Fe, Mn, Zn, Cu, B) < 0.01% จำเป็นในกระบวนการทางชีวเคมีต่าง ๆ

ฮอร์โมนพืชที่พบในน้ำหมักหน่อกล้วย:

น้ำหมักหน่อกล้วยมักจะมีฮอร์โมนพืชตามธรรมชาติ เช่น

ออกซิน (Auxin) – ช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโตของราก

ไซโตไคนิน (Cytokinin) – ช่วยให้พืชแตกกิ่งก้าน และชะลอความชรา

จิบเบอเรลลิน (Gibberellin) – ช่วยเร่งการเจริญเติบโตของลำต้นและการออกดอก

ฮอร์โมนเหล่านี้เกิดจากการย่อยสลายของวัตถุดิบโดยจุลินทรีย์ในกระบวนการหมัก

อัตราส่วนการนำไปใช้ (โดยประมาณ):

> บำรุงดิน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ราดลงดิน

> เร่งการเจริญเติบโต: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 4 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำ 20 ลิตร รดบริเวณโคนต้น

> ป้องกันโรคและแมลง: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นทางใบ

> หมักปุ๋ย: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อปุ๋ยหมัก 100 กิโลกรัม

> ปรับปรุงน้ำ: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อน้ำ 10,000 ลิตร

ข้อควรระวัง:

! ควรใช้น้ำหมักที่หมักจนได้ที่แล้ว สังเกตจากสี กลิ่น และตะกอน

! เจือจางก่อนนำไปใช้เสมอ ห้ามใช้เข้มข้น

! ปรับอัตราส่วนการใช้ให้เหมาะสมกับชนิดและอายุของพืช

การใช้จุลินทรีย์หน่อกล้วยในการเกษตรมีหลากหลายวิธีและอัตราส่วน ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการใช้งาน ดังนี้:

1. บำรุงดิน:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือ จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อน้ำ 100 ลิตร

วิธีการใช้: ราดลงดินบริเวณรอบโคนต้น หรือทั่วแปลง

วัตถุประสงค์: ปรับสภาพดินให้เป็นกลาง ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ช่วยย่อยสลายอินทรียวัตถุ

2. เร่งการเจริญเติบโต:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 4 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำ 20 ลิตร

วิธีการใช้: รดบริเวณโคนต้น

3. ป้องกันโรคและแมลง:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร

วิธีการใช้: ฉีดพ่นต้นพืชให้ชุ่มทั้งบนใบและใต้ใบ

4. หมักปุ๋ย:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อปุ๋ยหมัก 100 กิโลกรัม

วิธีการใช้: เทราดลงในกองปุ๋ยหมัก

5. ปรับปรุงคุณภาพน้ำ:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อน้ำ 10,000 ลิตร

วิธีการใช้: เทลงในบ่อน้ำ

6. หมักฟางข้าว:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 5-10 ลิตร ต่อไร่

วิธีการใช้: ราดหรือฉีดพ่นลงบนฟางข้าวในแปลงนา

7. ล้างคอกสัตว์:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อน้ำ 100 ลิตร

วิธีการใช้: ฉีดพ่นให้ทั่วคอกสัตว์

8. เร่งการย่อยสลายซากอินทรียวัตถุและดับกลิ่น:

อัตราส่วน: จุลินทรีย์หน่อกล้วย 1 ลิตร ต่อน้ำ 100 ลิตร

วิธีการใช้: ฉีดพ่นลงบนกองขยะหรือบริเวณที่มีกลิ่นเหม็น

ข้อควรระวัง: ควรใช้น้ำหมักจุลินทรีย์หน่อกล้วยที่หมักจนได้ที่ และเจือจางตามอัตราส่วนที่แนะนำก่อนนำไปใช้กับพืชหรือสัตว์

จุลินทรีย์หน่อกล้วยเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการทำเกษตรอินทรีย์ ช่วยลดต้นทุนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เกษตรกรสามารถทำใช้เองได้ง่ายๆ จากวัสดุที่มีในท้องถิ่น