ออกซิน (Auxin)
ฮอร์โมนพืชที่ควบคุมการเจริญเติบโตและพัฒนาการของพืช
ออกซิน (Auxin) เป็นกลุ่มของฮอร์โมนพืชที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการควบคุมการเจริญเติบโตและพัฒนาการของพืชในหลากหลายด้าน ถือเป็นหนึ่งในฮอร์โมนพืชกลุ่มแรกๆ ที่ถูกค้นพบ
หน้าที่หลักของออกซิน:
ออกซินมีบทบาทที่ซับซ้อนและหลากหลาย ขึ้นอยู่กับชนิดของออกซิน ความเข้มข้น และชนิดของเนื้อเยื่อพืช โดยหน้าที่หลักๆ ได้แก่:
- ส่งเสริมการยืดตัวของเซลล์: เป็นหน้าที่สำคัญที่สุดของออกซิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของลำต้นและรากอ่อน ออกซินจะกระตุ้นให้ผนังเซลล์คลายตัว ทำให้เซลล์สามารถขยายขนาดได้
- ควบคุมการเจริญเติบโตแบบมีขั้ว (Polar Growth) และการเกิดรูปร่าง: ออกซินมีบทบาทในการกำหนดทิศทางการเจริญเติบโตของพืช เช่น การเจริญเติบโตของยอดขึ้นด้านบน และรากลงสู่ดิน นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับการสร้างรูปร่างของอวัยวะต่างๆ ของพืช
- การตอบสนองต่อแสง (Phototropism) และแรงโน้มถ่วง (Gravitropism): ออกซินเป็นตัวกลางสำคัญในการตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอกเหล่านี้ โดยจะมีการเคลื่อนย้ายและกระจายตัวของออกซินที่ไม่เท่ากันในด้านที่ได้รับแสงหรือด้านล่าง ทำให้เกิดการโค้งงอของลำต้นเข้าหาแสง และการเจริญเติบโตของรากตามแรงโน้มถ่วง
- ส่งเสริมการเจริญเติบโตของราก: ในความเข้มข้นต่ำ ออกซินจะกระตุ้นการเจริญเติบโตของรากและการแตกแขนงของราก แต่ในความเข้มข้นสูงกลับยับยั้งการเจริญเติบโตของราก
- ยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง (Apical Dominance): ออกซินที่ผลิตจากตายอดจะเคลื่อนย้ายลงมายังส่วนล่างของลำต้นและยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง ทำให้พืชมีลักษณะเด่นที่ตายอด การตัดยอดจะช่วยลดปริมาณออกซินจากตายอดและส่งเสริมการแตกของตาข้าง
- ส่งเสริมการพัฒนาของผล: ออกซินมีบทบาทในการกระตุ้นการเจริญเติบโตของรังไข่ให้กลายเป็นผล และยังส่งผลต่อขนาดและรูปร่างของผล
- ส่งเสริมการสร้างเนื้อเยื่อเจริญส่วนปลาย (Vascular Differentiation): ออกซินมีอิทธิพลต่อการพัฒนาของท่อลำเลียงน้ำ (ไซเล็ม) และท่อลำเลียงอาหาร (โฟลเอ็ม)
- การร่วงของใบและผล (Abscission): ออกซินมีส่วนเกี่ยวข้องในการควบคุมการสร้างชั้นร่วง (abscission layer) ที่บริเวณก้านใบและก้านผล ซึ่งนำไปสู่การร่วงหล่นเมื่อถึงเวลา
- การกระตุ้นการสร้างเอทิลีน: ออกซินในความเข้มข้นสูงสามารถกระตุ้นการสังเคราะห์ฮอร์โมนเอทิลีน ซึ่งมีบทบาทในการสุกของผลและการร่วงของใบ
แหล่งที่สร้างออกซิน:
- ออกซินส่วนใหญ่ถูกสังเคราะห์ที่บริเวณ เนื้อเยื่อเจริญส่วนปลายยอด (Shoot Apical Meristem) และ ใบอ่อนที่กำลังเจริญเติบโต จากนั้นจะเคลื่อนย้ายไปยังส่วนอื่นๆ ของพืชผ่านทางท่อลำเลียงอาหาร (โฟลเอ็ม) และการแพร่กระจายในเนื้อเยื่อ
ประเภทของออกซิน:
- ออกซินที่พบตามธรรมชาติในพืชที่สำคัญที่สุดคือ กรดอินโดลอะซิติก (Indole-3-acetic acid หรือ IAA) นอกจากนี้ยังมีออกซินธรรมชาติอื่นๆ ในปริมาณที่น้อยกว่า เช่น อินโดลบิวทิริกแอซิด (Indole-3-butyric acid หรือ IBA) และฟีนิลอะซิติกแอซิด (Phenylacetic acid หรือ PAA)
- ในทางการเกษตรและห้องปฏิบัติการ มีการสังเคราะห์ออกซินขึ้นมาหลายชนิด เช่น กรดแนฟทาลีนอะซิติก (Naphthaleneacetic acid หรือ NAA) และ 2,4-ไดคลอโรฟีน็อกซีอะซิติกแอซิด (2,4-Dichlorophenoxyacetic acid หรือ 2,4-D) ซึ่งมีการนำมาใช้ประโยชน์ต่างๆ
สูตรน้ำหมักออกซินจากจุลินทรีย์ + น้ำมะพร้าว
ส่วนผสม:
- น้ำมะพร้าวอ่อน 1 ลิตร (มี Cytokinin และ Auxin ธรรมชาติ)
- กากน้ำตาล 100 มล.
- จุลินทรีย์ผลิตออกซิน (Azospirillum) 50 มล.
- น้ำสะอาด 5 ลิตร
วิธีทำ:
1. ผสมทั้งหมดในถังพลาสติก
2. หมักในที่มืด 5–7 วัน (คนวันละครั้ง)
3. เมื่อมีกลิ่นหอมอมเปรี้ยว แสดงว่าพร้อมใช้
4. ใช้ในอัตรา 20–50 มล. ต่อน้ำ 10 ลิตร
การนำไปใช้ในการเกษตร:
- ออกซินสังเคราะห์มีการนำมาใช้ประโยชน์ทางการเกษตรอย่างกว้างขวาง เช่น:
การปักชำ: ใช้กระตุ้นการเกิดรากในกิ่งปักชำ
การควบคุมวัชพืช: สาร 2,4-D เป็นสารกำจัดวัชพืชใบกว้างที่มีประสิทธิภาพ
การพัฒนาผลไม้ไร้เมล็ด (Parthenocarpy): ใช้กระตุ้นการเจริญเติบโตของผลโดยไม่ต้องมีการปฏิสนธิ
การทำให้ผลไม้มีขนาดสม่ำเสมอ: ช่วยให้ผลไม้มีการพัฒนาไปพร้อมๆ กัน
การป้องกันการร่วงของผลก่อนกำหนด: ในบางกรณี สามารถใช้ออกซินเพื่อลดการร่วงของผลอ่อน
ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของพืช การทำความเข้าใจบทบาทและกลไกการทำงานของออกซินจึงมีความสำคัญต่อการจัดการและปรับปรุงการผลิตพืชทางการเกษตร
ออกซินในลำต้น ยอด
ออกซินในราก
PGS นครศรีธรรมราช
ศูนย์เรียนรู้ เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ PGS นครศรีธรรมราช ขับเคลื่อนโดย สมาคมอาหารธรรมชาติยั่งยืน นครศรีธรรมราช
ที่อยู่ : ตำบลควนกลาง อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
โทร : 0816577283
