ตลาดชุมชน - สินค้าชุมชน : เชื้อราบิวเวอเรีย

เชื้อราบิวเวอเรีย

ควบคุมศัตรูพืชหลายชนิด เช่น เพลี้ย หนอนผีเสื้อ ด้วง และแมลงดูดกินน้ำเลี้ยง

เชื้อราชนิดนี้เป็นเชื้อราทำลายแมลง (entomopathogenic fungus) ที่มีประสิทธิภาพสูงในการควบคุมศัตรูพืชหลายชนิด เช่น เพลี้ย หนอนผีเสื้อ ด้วง และแมลงดูดกินน้ำเลี้ยง

ชื่อวิทยาศาสตร์: Beauveria bassiana

ชื่อเดิม: Beauveria nivea (ปัจจุบันจัดเป็นสายพันธุ์ใกล้เคียงกับ B. bassiana)

ลักษณะภายนอก สปอร์สีขาวหรือขาวนวล เมื่อเข้าทำลายแมลงจะเห็นเส้นใยสีขาวคล้ายฝ้ายปกคลุมซากแมลง ต่างจาก Metarhizium anisopliae ที่ให้สปอร์สีเขียว

กลไกการเข้าทำลายแมลงของเชื้อรา Beauveria bassiana แบบละเอียด

เชื้อรา Beauveria bassiana ใช้กระบวนการอันชาญฉลาด 4 ขั้นตอนในการกำจัดแมลงศัตรูพืช โดยแต่ละขั้นตอนมีรายละเอียดที่น่าสนใจดังนี้:

1. การเกาะติด (Attachment)

- สปอร์เชื้อราปนาดเล็ก (2-3 ไมครอน) เกาะบนผิวกายแมลง

- ใช้สารเหนียว (mucilage) และแรงไฟฟ้าสถิตช่วยในการยึดเกาะ

- เกาะได้ดีบริเวณข้อต่อและรอยต่อของเปลือกแมลง

2. การงอกและแทงทะลุ (Germination & Penetration)

- เมื่อมีความชื้น >90% และอุณหภูมิ 25-28°C

- สร้างเอนไซม์ย่อยผิวแมลง 3 ชนิดหลัก:

- Proteases ย่อยโปรตีน

- Chitinases ย่อยไคติน

- Lipases ย่อยไขมัน

- ใช้แรงดันน้ำ (turgor pressure) จาก germ tube แทงทะลุ

3. การล่าอาณานิคม (Colonization)

- เปลี่ยนรูปแบบเป็น blastospores (เซลล์ยีสต์-like) แพร่ในเลือดแมลง

- ผลิตสารพิษสำคัญ:

- Beauvericin: ทำลายเยื่อหุ้มเซลล์

- Oosporein: กดระบบภูมิคุ้มัน

- Oxalic acid: ลด pH ในตัวแมลง

4. การฆ่าและแพร่พันธุ์ (Killing & Sporulation)

- แมลงแสดงอาการ:

- วัน 1-2: ซึม ไม่กินอาหาร

- วัน 3-5: สีร่างกายเปลี่ยน

- วัน 5-7: ตายและแข็งตัว (mummification)

- สร้างเส้นใยสีขาวปกคลุมซาก

- ผลิตสปอร์ใหม่ 2-3 ล้านสปอร์/ตัวแมลง

ปัจจัยเสริมประสิทธิภาพ

1. ทางกายภาพ:

- ความชื้นสัมพัทธ์ >80%

- อุณหภูมิ 20-30°C

- pH 6-7

2. ทางเคมี:

- ระดับไนโตรเจนในตัวแมลง

- ปริมาณไขมันในคิวติเคิล

3. ทางชีวภาพ:

- ชนิดแมลง (วัยอ่อนอ่อนแอกว่า)

- จุลินทรีย์แข่งขันในสิ่งแวดล้อม

การขยายเชื้อรา Beauveria bassiana แบบละเอียด

1. วัสดุและอุปกรณ์ที่ต้องเตรียม

- หัวเชื้อบริสุทธิ์ จากอาหาร PDA หรือสายพันธุ์เชิงพาณิชย์

- เมล็ดข้าวสาร/ข้าวโพด (เป็นวัสดุเพาะหลัก)

- อาหาร PDA (สำหรับเริ่มต้นเชื้อ)

- ถุงพลาสติกทนร้อน ขนาด 20×30 ซม.

- หม้อนึ่งความดัน หรือลังถึงสำหรับนึ่งฆ่าเชื้อ

- ตู้บ่มเชื้อ หรือพื้นที่ควบคุมอุณหภูมิ 25-28°C

2. ขั้นตอนการขยายเชื้อแบบเมล็ดข้าว

2.1 วิธีประหยัดสำหรับเกษตรกร

2.1.1 การเตรียมเมล็ดข้าว:

- แช่ข้าวสารในน้ำ 12 ชั่วโมง (อัตราส่วน 1:1.5)

- นึ่งฆ่าเชื้อที่ 121°C นาน 45 นาที

- ผึ่งให้หมาด (ความชื้นประมาณ 45-55%)

2.1.2 การใส่เชื้อ:

- ใช้เชื้อจาก PDA 1 จุด (ขนาด 5×5 มม.) ต่อถุงข้าว 200 กรัม

- ปิดปากถุงด้วยสำลี+กระดาษทิชชู

2.1.3 การบ่มเชื้อ:

- เก็บในที่มืด อุณหภูมิ 25-28°C

- วันที่ 3-4: เส้นใยสีขาวเริ่มเจริญ

- วันที่ 7-10: สปอร์สีขาวนวลเต็มเมล็ด

2.1.4 การเก็บเกี่ยวและเตรียมใช้

- จากเมล็ดข้าว:

- ตากในที่ร่ม 1-2 วัน

- บดเป็นผงด้วยเครื่องบด

- ผสมกับตัวพา (ดินเบา) อัตรา 1:9

2.2 การขยายเชื้อแบบอาหารเหลว (สำหรับผลิตปริมาณมาก)

2.2.1 สูตรอาหาร:

- กากน้ำตาล 20 กรัม

- ยีสต์ extract 5 กรัม

- เกลือแร่ 1 กรัม

- น้ำกลั่น 1 ลิตร

2.2.2 ขั้นตอน:

1. นึ่งฆ่าเชื้อที่ 121°C นาน 15 นาที

2. ใส่เชื้อเริ่มต้น 5% ของปริมาตรรวม

3. เขย่าตลอดเวลา (150 rpm) ที่ 25±1°C

4. 3-4 วัน ได้น้ำเชื้อพร้อมใช้

2.2.3 จากอาหารเหลว:

- กรองผ่านผ้าขาวบาง

- ใส่สารจับใบก่อนใช้

3. การควบคุมคุณภาพ

3.1 นับจำนวนสปอร์:

- ใช้ haemocytometer

- มาตรฐาน >1×10⁸ สปอร์/กรัม

3.2 ทดสอบประสิทธิภาพ:

- ใช้เพลี้ยอ่อนทดลอง

- อัตราตาย >80% ใน 5 วัน

ตารางสรุปสภาวะที่เหมาะสม

อุณหภูมิบ่ม : 25-28°C

ความชื้นเมล็ด : 45-55%

pH เริ่มต้น : 6.5-7.5

เวลาบ่ม : 7-10 วัน

แสง : ที่มืด

4. ปัญหาและการแก้ไข

4.1 เชื้อไม่เจริญ:

- ตรวจสอบความชื้นและอุณหภูมิ

- เปลี่ยนหัวเชื้อใหม่หากเชื้อเก่า

4.2 มีเชื้อปน:

- เพิ่มเวลานึ่งฆ่าเชื้อ

- ทำความสะอาดพื้นที่ทำงาน

4.3 สปอร์น้อย:

- เพิ่มกากน้ำตาลในสูตร

- ปรับ pH ให้เหมาะสม

5. การเก็บรักษา:

- ผงเชื้อ: เก็บที่ 4°C ได้ 8 เดือน

- น้ำเชื้อ: เก็บที่อุณหภูมิห้องได้ 2 เดือน

การใช้เชื้อรา Beauveria bassiana ควบคุมศัตรูพืชอย่างมีประสิทธิภาพ

1. การเตรียมก่อนใช้

1.1 ตรวจสอบคุณภาพเชื้อ:

- เชื้อสดควรมีสปอร์สีขาวนวล (>1×10⁸ สปอร์/กรัม)

- ไม่มีกลิ่นเหม็นหรือเชื้อราอื่นปนเปื้อน

1.2 สูตรผสมมาตรฐาน:

- ผงเชื้อ 50 กรัม + น้ำ 20 ลิตร + สารจับใบ 10 มล. (เช่น น้ำยาล้างจาน 1/2 ช้อนชา)

- แช่น้ำ 15-30 นาที ก่อนคนให้เข้ากัน

2. เทคนิคการพ่น

เพลี้ยอ่อน/เพลี้ยไฟ พ่นแบบละอองฝอยใต้ใบ ทุก 5-7 วัน เช้ามืดหรือเย็น

หนอนผีเสื้อ พ่นให้ทั่วทรงพุ่ม ทุก 7-10 วัน หลังฝนตก

แมลงดิน/ด้วง ราดโคนต้น+คลุกดิน ทุก 14 วัน ตอนดินชื้น

ปลวก อัดเชื้อเข้าโพรงรัง 1 ครั้ง/เดือน

3. เงื่อนไขประสิทธิภาพสูงสุด

- อุณหภูมิ: 25-30°C (หยุดใช้เมื่อ >35°C)

- ความชื้น: >80% RH (เหมาะก่อนหรือหลังฝนตก)

- แสงแดดอ่อน (ควรพ่นก่อนพระอาทิตย์ตก 2 ชม.)

4. ข้อห้ามสำคัญ

4.1 ไม่ใช้ร่วมกับ:

- สารฆ่าเชื้อรา (เช่น คาร์เบนดาซิม)

- ยาฆ่าแมลงกลุ่ม Organophosphate

- น้ำยาล้างจานที่มี pH >8

4.2 ระยะปลอดภัย:

- หยุดใช้ก่อนเก็บเกี่ยว 3 วัน สำหรับพืชผัก

- 5 วัน สำหรับพืชไร่

5. การประเมินผล

5.1 อาการแมลงติดเชื้อ:

- 24-48 ชม.: แมลงเคลื่อนไหวช้า

- 3-5 วัน: ตัวแข็ง มีเส้นใยสีขาวปกคลุม

- 7 วัน: ซากแมลงมีสปอร์สีขาว

5.2 อัตราการตาย:

- ควรได้ >75% ใน 5-7 วัน

6. การประยุกต์ใช้จริง

- สวนผัก ควบคุมเพลี้ยอ่อนในคะน้า อัตรา 50 กรัม/น้ำ 20 ลิตร พ่นทุก 5 วัน

- สวนผลไม้ กำจัดหนอนเจาะผลในทุเรียน ผสมเชื้อ 100 กรัม + สารสะเดา 50 มล./น้ำ 20 ลิตร

- นาข้าว ควบคุมเพลี้ยจักจั่น พ่น 2 ครั้ง ห่างกัน 7 วัน

7. การเก็บรักษา เก็บในภาชนะปิดสนิท ป้องกันจากแสงแดด

- ผงเชื้อ: เก็บที่ 4°C ได้ 8 เดือน

- น้ำเชื้อ: เก็บที่อุณหภูมิห้องได้ 3 เดือน

8. ข้อควรระวัง

- สวมหน้ากากและถุงมือขณะผสม

- ล้างมือหลังใช้งาน

Beauveria bassiana (หรือ B. nivea) เป็นเชื้อราควบคุมศัตรูพืชทางชีวภาพที่เหมาะสำหรับเพลี้ยและหนอนผีเสื้อ ต่างจาก Metarhizium ที่เน้นแมลงดินและด้วงมากขึ้น ควรใช้ในสภาพความชื้นสูงและพ่นอย่างต่อเนื่อง