ตลาดชุมชน - สินค้าชุมชน : ไรโซเบียม (Rhizobium)

ไรโซเบียม (Rhizobium)

แบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในปมรากของพืชตระกูลถั่ว (Leguminosae)

ไรโซเบียม (Rhizobium) เป็นแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในปมรากของพืชตระกูลถั่ว (Leguminosae) และมีความสำคัญอย่างมากในการเกษตรเนื่องจากมีความสามารถในการตรึงไนโตรเจนจากอากาศให้กลายเป็นสารประกอบไนโตรเจนที่พืชสามารถนำไปใช้ได้ กระบวนการนี้ช่วยลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมีและส่งเสริมการเกษตรแบบยั่งยืน

ลักษณะและบทบาทของไรโซเบียม

- การอยู่ร่วมกันแบบพึ่งพา (Symbiosis): ไรโซเบียมอาศัยอยู่ในปมรากของพืชตระกูลถั่ว เช่น ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลิสง โดยพืชจะให้คาร์โบไฮเดรตเป็นอาหารแก่แบคทีเรีย ในขณะที่แบคทีเรียจะตรึงไนโตรเจนจากอากาศให้พืชใช้

- การตรึงไนโตรเจน: ไรโซเบียมผลิตเอนไซม์ไนโตรจิเนส (Nitrogenase) ที่สามารถเปลี่ยนไนโตรเจนในอากาศ (N₂) ให้เป็นแอมโมเนีย (NH₃) ซึ่งพืชสามารถดูดซึมไปใช้ในการสร้างโปรตีนและสารประกอบอื่นๆ

ประโยชน์ของไรโซเบียม

- เพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดิน: ช่วยเพิ่มไนโตรเจนในดิน ทำให้ดินอุดมสมบูรณ์และเหมาะสำหรับการปลูกพืช

- ลดการใช้ปุ๋ยเคมี: ลดต้นทุนการผลิตและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการใช้ปุ๋ยไนโตรเจน

- ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช: พืชที่ได้รับไนโตรเจนเพียงพอจะเจริญเติบโตได้ดีและให้ผลผลิตสูง

- ปรับปรุงโครงสร้างดิน: ช่วยเพิ่มกิจกรรมของจุลินทรีย์ในดินและปรับปรุงโครงสร้างดินให้ดีขึ้น

วิธีการใช้ไรโซเบียม

- การคลุกเมล็ดพันธุ์ (Seed inoculation):

1. ผสมไรโซเบียมกับสารจับตัว (เช่น น้ำหวานหรือกาวธรรมชาติ)

2. คลุกเมล็ดพันธุ์ให้ทั่วก่อนปลูก

3. ปลูกเมล็ดพันธุ์ทันทีหลังคลุกเชื้อ

- การผสมกับดิน: ใส่ไรโซเบียมลงในดินก่อนปลูกพืชตระกูลถั่ว

- การใช้ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์: ผสมไรโซเบียมกับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ

ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของไรโซเบียม

- สภาพดิน: ดินควรมีความชื้นและ pH ที่เหมาะสม (ประมาณ 6.0-7.0)

- อุณหภูมิ: อุณหภูมิที่เหมาะสมสำหรับการทำงานของไรโซเบียมคือ 25-30°C

- การแข่งขันกับจุลินทรีย์อื่นๆ: ไรโซเบียมอาจแข่งขันกับจุลินทรีย์ในดินอื่นๆ ดังนั้นควรใช้เชื้อที่มีคุณภาพและปริมาณที่เหมาะสม

ข้อควรระวัง

- เลือกสายพันธุ์ที่เหมาะสม: ไรโซเบียมแต่ละสายพันธุ์มีความเฉพาะเจาะจงกับพืชตระกูลถั่วต่างกัน

- เก็บรักษาให้ถูกวิธี: เก็บไรโซเบียมในที่เย็นและแห้ง หลีกเลี่ยงแสงแดด

- ไม่ใช้ร่วมกับปุ๋ยเคมีบางชนิด: ปุ๋ยเคมีบางชนิดอาจทำลายไรโซเบียมได้

ตัวอย่างพืชตระกูลถั่วที่ใช้ไรโซเบียม ไรโซเบียมแต่ละสายพันธุ์มีความเฉพาะเจาะจงกับพืชตระกูลถั่ว ดังนั้นต้องเลือกใช้ให้ถูกชนิด

พืชตระกูลถั่ว สายพันธุ์ไรโซเบียม

ถั่วเหลือง Bradyrhizobium japonicum เป็นไรโซเบียมที่เฉพาะเจาะจงกับถั่วเหลือง ช่วยตรึงไนโตรเจนได้ดีในดินที่มี pH เป็นกรดเล็กน้อยถึงกลาง (pH 6.0-7.0)

ถั่วเขียว Bradyrhizobium spp. หรือ Rhizobium spp. เหมาะกับถั่วเขียวและถั่วประเภทอื่นๆ ในกลุ่ม Vigna

ถั่วลิสง Bradyrhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วลิสงได้ดี

ถั่วพุ่ม Bradyrhizobium spp. เหมาะกับถั่วพุ่มและพืชตระกูลถั่วอื่นๆ ที่ใกล้เคียง

ถั่วฝักยาว Rhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วฝักยาวและถั่วประเภทเถา

ถั่วชิกพี Mesorhizobium ciceri เฉพาะเจาะจงกับถั่วชิกพี

ถั่วเลนทิล Rhizobium leguminosarum bv. viciae เหมาะกับถั่วเลนทิลและถั่วประเภทอื่นๆ ในกลุ่ม Vicia

ถั่วแระ Bradyrhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วแระ

ถั่วฮามาต้า Bradyrhizobium spp. เหมาะกับถั่วฮามาต้าและพืชตระกูลถั่วสำหรับเลี้ยงสัตว์

ถั่วปากอ้า Rhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วปากอ้า

ถั่วแปบ Bradyrhizobium spp. เหมาะกับถั่วแปบ

ถั่วลันเตา Rhizobium leguminosarum bv. viciae ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วลันเตา

ถั่วแระยักษ์ Bradyrhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วแระยักษ์

ถั่วลาย Bradyrhizobium spp. เหมาะกับถั่วลายและพืชตระกูลถั่วสำหรับเลี้ยงสัตว์

ถั่วราชมาส Rhizobium spp. ช่วยตรึงไนโตรเจนในถั่วราชมาส

ไรโซเบียมเป็นจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์อย่างมากในการเกษตร ช่วยลดต้นทุนการผลิต เพิ่มผลผลิต และรักษาสิ่งแวดล้อม การใช้ไรโซเบียมจึงเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับเกษตรกรที่ต้องการทำการเกษตรแบบยั่งยืน