ไมคอร์ไรซา (Mycorrhiza) คือ การดำรงชีวิตร่วมกันแบบพึ่งพาอาศัย (symbiosis) ระหว่างรากับรากพืชชั้นสูง ซึ่งเรียกราที่อยู่ร่วมกับรากพืชนี้ว่า “ราไมคอร์ไรซา” (mycorrhizal fungi) ลักษณะความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันนี้พบได้กับพืชที่เจริญเติบโตบนดินทั่วๆไป โดยพบประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์ ของพืชทั้งหมด ยกเว้นพืชตระกูล Brassicaceae และ Chenopodiaceae เท่านั้น ซึ่งการดำรงชีวิตร่วมกันแบบพึ่งพาอาศัยนี้ทำให้รากับพืชได้รับประโยชน์ร่วมกัน โดยเส้นใยราที่อยู่ภายนอกรากจะทำหน้าที่ในการดูดซับธาตุอาหารจาก ดินแล้วลำเลียงส่งไปให้กับพืช ในขณะเดียวกันพืชจะให้สารประก อบคาร์บอนจำพวกน้ำตาลแก่รา

ไมคอร์ไรซา (Mycorrhiza) เป็นความสัมพันธ์ทางชีวภาพระหว่างรากาของพืชกับเชื้อรา โดยคำว่า "ไมคอร์ไรซา" มาจากภาษากรีกที่แปลว่า "เชื้อรากับราก" ความสัมพันธ์นี้เป็นแบบ mutualistic ซึ่งทั้งพืชและเชื้อราต่างได้รับประโยชน์ร่วมกัน

ประเภทของไมคอร์ไรซา

1. Ectomycorrhiza: เชื้อราจะเจริญอยู่รอบๆ รากพืชและแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อรากชั้นนอกเท่านั้น พบมากในต้นไม้ในเขตป่าเขตหนาว เช่น ต้นสน และโอ๊ก

2. Endomycorrhiza (Arbuscular Mycorrhiza): เชื้อราจะแทรกซึมเข้าไปในเซลล์รากพืช พบในพืชหลายชนิด รวมทั้งพืชเกษตร เช่น ข้าวโพด และถั่ว

3. Ericoid Mycorrhiza: พบในพืชตระกูล Ericaceae เช่น บลูเบอร์รี่ ช่วยในการดูดซับสารอาหารในดินที่เป็นกรด

4. Orchid Mycorrhiza: พบในกล้วยไม้ ช่วยในการดูดซับสารอาหารโดยเฉพาะในช่วงเริ่มต้นของชีวิต

5. Monotropoid Mycorrhiza: พบในพืชที่ไม่มีคลอโรฟิลล์ เช่น พืชในสกุล Monotropa พืชเหล่านี้พึ่งพาเชื้อราในการหาสารอาหารจากพืชอื่น

โดยทั่วไปแล้วราไมคอร์ไรซาที่เป็นที่รู้จักกันมีอยู่ 2 ชนิดใหญ่ๆ คือ

1. Ectomycorrhiza เป็นหนึ่งในประเภทของไมคอร์ไรซา (mycorrhiza) ที่มีความสัมพันธ์ทางชีวภาพระหว่างเชื้อรากับรากพืช โดยเชื้อราจะเจริญอยู่รอบๆ รากพืชและแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อรากชั้นนอกเท่านั้น (ไม่เข้าไปในเซลล์ของพืช) ความสัมพันธ์นี้เป็นแบบ mutualistic ซึ่งทั้งพืชและเชื้อราต่างได้รับประโยชน์ร่วมกัน

ลักษณะสำคัญของ Ectomycorrhiza

โครงสร้างของเชื้อรา: 

Mantle (ชั้นหุ้ม): เชื้อราสร้างชั้นหุ้มรอบๆ รากพืช 

Hartig net: เชื้อราแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อรากชั้นนอก (แต่ไม่เข้าไปในเซลล์พืช)

การแพร่กระจาย:

พบมากในต้นไม้ในเขตป่าเขตหนาว เช่น ต้นสน (pine), โอ๊ก (oak), บีช (beech), และยูคาลิปตัส (eucalyptus)

ชนิดของเชื้อรา:

เชื้อราที่เกี่ยวข้องกับ ectomycorrhiza ส่วนใหญ่เป็นเชื้อราในกลุ่ม Basidiomycetes และบางชนิดในกลุ่ม Ascomycetes

ตัวอย่างเช่น เชื้อราในสกุล Amanita, Boletus, Lactarius, และ Russula

ประโยชน์ของ Ectomycorrhiza

การดูดซับสารอาหาร:ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซับสารอาหาร โดยเฉพาะฟอสฟอรัส ไนโตรเจน และน้ำ

ช่วยให้พืชสามารถเข้าถึงสารอาหารในดินที่พืชไม่สามารถดูดซับได้โดยตรง

การเจริญเติบโตของพืช:ช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้ดีขึ้น โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่ขาดสารอาหาร

การต้านทานโรค:ช่วยเพิ่มความต้านทานต่อโรคและแมลง

การปรับปรุงโครงสร้างดิน:ช่วยให้ดินมีโครงสร้างที่ดีขึ้น โดยการสร้างเส้นใยของเชื้อรา (hyphae) ที่ช่วยยึดเกาะดิน

ตัวอย่างพืชที่เกี่ยวข้องกับ Ectomycorrhiza : ต้นสน (Pine) โอ๊ก (Oak) บีช (Beech) ยูคาลิปตัส (Eucalyptus) เบิร์ช (Birch)

2.Endomycorrhiza(Arbuscular Mycorrhiza) เป็นหนึ่งในประเภทของไมคอร์ไรซา (mycorrhiza) ที่มีความสัมพันธ์ทางชีวภาพระหว่างเชื้อรากับรากพืช โดยเชื้อราจะแทรกซึมเข้าไปในเซลล์รากพืช (endosymbiosis) ความสัมพันธ์นี้เป็นแบบ mutualistic ซึ่งทั้งพืชและเชื้อราต่างได้รับประโยชน์ร่วมกัน

ลักษณะสำคัญของ Endomycorrhiza

โครงสร้างของเชื้อรา:

Arbuscules: โครงสร้างแตกแขนงภายในเซลล์รากพืชที่ช่วยในการแลกเปลี่ยนสารอาหาร

Vesicles: โครงสร้างเก็บสะสมสารอาหารภายในรากพืช

การแพร่กระจาย: พบในพืชหลายชนิด รวมทั้งพืชเกษตร เช่น ข้าวโพด ถั่ว มันฝรั่ง และพืชสวน

ชนิดของเชื้อรา: เชื้อราที่เกี่ยวข้องกับ endomycorrhiza ส่วนใหญ่เป็นเชื้อราในกลุ่ม Glomeromycota

ตัวอย่างเช่น เชื้อราในสกุล Glomus, Gigaspora, และ Acaulospora

ประโยชน์ของ Endomycorrhiza

การดูดซับสารอาหาร: ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซับสารอาหาร โดยเฉพาะฟอสฟอรัส ไนโตรเจน และน้ำ

ช่วยให้พืชสามารถเข้าถึงสารอาหารในดินที่พืชไม่สามารถดูดซับได้โดยตรง

การเจริญเติบโตของพืช: ช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้ดีขึ้น โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่ขาดสารอาหาร

การต้านทานโรค: ช่วยเพิ่มความต้านทานต่อโรคและแมลง

การปรับปรุงโครงสร้างดิน: ช่วยให้ดินมีโครงสร้างที่ดีขึ้น โดยการสร้างเส้นใยของเชื้อรา (hyphae) ที่ช่วยยึดเกาะดิน

ตัวอย่างพืชที่เกี่ยวข้องกับ Endomycorrhiza : ข้าวโพด (Corn) ถั่ว (Beans) มันฝรั่ง (Potato) พืชสวน (Garden plants)