บาซิลลัส ซับทิลิส (Bacillus subtilis)
เป็นแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่พบได้ทั่วไปในดินและสิ่งแวดล้อม มีความสำคัญอย่างมากในด้านการเกษตรและอุตสาหกรรม
บาซิลลัส ซับทิลิส (Bacillus subtilis) เป็นแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่พบได้ทั่วไปในดินและสิ่งแวดล้อม มีความสำคัญอย่างมากในด้านการเกษตรและอุตสาหกรรม เนื่องจากมีคุณสมบัติที่เป็นประโยชน์หลายประการ เช่น การควบคุมโรคพืช การส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช และการผลิตเอนไซม์หรือสารชีวภาพต่าง ๆ
คุณสมบัติและประโยชน์ของ Bacillus subtilis
1. การควบคุมโรคพืช
- บาซิลลัส ซับทิลิส สามารถผลิตสารปฏิชีวนะ (Antibiotics) และสารชีวภาพอื่น ๆ ที่ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อโรคพืช เช่น เชื้อราและแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของโรคพืชต่าง ๆ
- ใช้เป็นสารชีวภัณฑ์เพื่อป้องกันและรักษาโรคพืช เช่น โรคเน่า โรคเหี่ยว โรครากเน่า และโรคใบจุด
2. การส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช
- ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมสารอาหารของพืช โดยการผลิตเอนไซม์ที่ช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์ในดิน
- กระตุ้นการเจริญเติบโตของรากพืชและเพิ่มความต้านทานต่อสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม
3. การผลิตสารชีวภาพ
- บาซิลลัส ซับทิลิส สามารถผลิตเอนไซม์หลายชนิด เช่น โปรติเอส (Protease), อะไมเลส (Amylase), และไลเปส (Lipase) ซึ่งนำไปใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ
- ใช้ในกระบวนการหมักและการผลิตสารเคมีชีวภาพ
4. เป็นจุลินทรีย์ที่มีความปลอดภัยสูง
- บาซิลลัส ซับทิลิส จัดเป็นจุลินทรีย์ที่ปลอดภัยต่อมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม (Generally Recognized As Safe: GRAS)
- จึงนิยมใช้ในทางการเกษตรแบบอินทรีย์และเกษตรยั่งยืน
การขยายเชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส:
การขยายเชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส สามารถทำได้หลายวิธี โดยวิธีที่นิยมทำกันมีดังนี้
1. การขยายเชื้อด้วยอาหารเหลว:
- เตรียมอาหารเหลว เช่น น้ำซาวข้าว น้ำนมข้าว หรืออาหารเหลวสำเร็จรูป
- เติมหัวเชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส ลงในอาหารเหลว
- บ่มเชื้อในที่ร่ม อุณหภูมิห้อง ประมาณ 24-48 ชั่วโมง
- สังเกตการเจริญเติบโตของเชื้อ โดยจะมีฝ้าขาวหรือตะกอนเกิดขึ้น
- นำไปใช้ได้ทันที หรือเก็บไว้ในตู้เย็น
2. การขยายเชื้อด้วยอาหารแข็ง:
- เตรียมอาหารแข็ง เช่น ข้าวสุก หรืออาหารวุ้น
- เติมหัวเชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส ลงบนอาหารแข็ง
- บ่มเชื้อในที่ร่ม อุณหภูมิห้อง ประมาณ 24-48 ชั่วโมง
- สังเกตการเจริญเติบโตของเชื้อ โดยจะมีฝ้าขาวเกิดขึ้น
- นำไปใช้ได้ทันที หรือเก็บไว้ในตู้เย็น
การใช้ Bacillus subtilis ในทางการเกษตร
รูปแบบการใช้งาน: มักผลิตเป็นสารชีวภัณฑ์ในรูปแบบผงหรือน้ำ เพื่อใช้คลุกเมล็ดพันธุ์ ราดดิน หรือพ่นบนใบพืช
วิธีการใช้บาซิลลัส ซับทิลิส:
- การคลุกเมล็ด: ใช้บาซิลลัส ซับทิลิส คลุกเมล็ดก่อนนำไปปลูก เพื่อป้องกันโรคที่เกิดจากเชื้อโรคในดิน
- การราดดิน: ใช้บาซิลลัส ซับทิลิส ผสมน้ำแล้วราดลงดินบริเวณโคนต้น เพื่อป้องกันและควบคุมโรครากเน่าโคนเน่า
- การฉีดพ่น: ใช้บาซิลลัส ซับทิลิส ผสมน้ำแล้วฉีดพ่นทางใบ เพื่อป้องกันและควบคุมโรคใบไหม้และโรคอื่นๆ ที่เกิดจากเชื้อโรค
- การผสมกับปุ๋ยหมัก: ใช้บาซิลลัส ซับทิลิส ผสมกับปุ๋ยหมักเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมโรคและส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช
ตัวอย่างการใช้งาน:
- ควบคุมโรคพืชที่เกิดจากเชื้อรา เช่น เชื้อราไฟทอปธอรา (Phytophthora) และฟิวซาเรียม (Fusarium)
- ป้องกันโรคเน่าและโรคเหี่ยวในพืชหลายชนิด เช่น พริก มะเขือเทศ และแตงกวา
ข้อควรระวังในการใช้บาซิลลัส ซับทิลิส:
- ควรใช้บาซิลลัส ซับทิลิส ในปริมาณที่เหมาะสมตามคำแนะนำของผู้ผลิต
- ควรเก็บรักษาบาซิลลัส ซับทิลิส ในที่เย็นและแห้ง เพื่อรักษาประสิทธิภาพของจุลินทรีย์
- ควรหลีกเลี่ยงการใช้บาซิลลัส ซับทิลิส ร่วมกับสารเคมีกำจัดเชื้อราและแบคทีเรีย เพราะอาจทำให้จุลินทรีย์บาซิลลัส ซับทิลิส ตายได้
เอกสารประกอบ
บาซิลลัส ซับทิลิส - Bacillus.pdf
PGS นครศรีธรรมราช
ศูนย์เรียนรู้ เครือข่ายเกษตรอินทรีย์ PGS นครศรีธรรมราช ขับเคลื่อนโดย สมาคมอาหารธรรมชาติยั่งยืน นครศรีธรรมราช
ที่อยู่ : ตำบลควนกลาง อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช
โทร : 0816577283
